ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾತು ಕೇಳಿಸಲಿ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೂಡಲಿ

ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನದ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ

ಕೆಲವು ನೋವುಗಳಿಗೆ ಔಷಧಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಆಲಿಸುವ ಕಿವಿ ಬೇಕು; ಕೆಲವು ಸಂಕಟಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೃದಯ ಬೇಕು. ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ನಗುವಿನ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗದ ದುಃಖವಿರಬಹುದು. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೂ ಬೆರೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಳಗೆ ಒಂಟಿತನ ನೆಲೆಸಿರಬಹುದು. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಸಿಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸುಳಿದಾಡುತ್ತಿರಬಹುದು. ಇಂತಹ ಮೌನದ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗುವುದು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನವು ಈ ಬಾರಿ “Lived experiences heard: real voices, real change” ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2026ರ ಅಭಿಯಾನವು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಅನುಭವಗಳು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳ ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಂತಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮನಸ್ಸಿನ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರ

ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವೆಂದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ದೈನಂದಿನ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು, ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ, ಕೋಪ, ಭಯ, ಆತಂಕ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಾನವ ಸಹಜ ಭಾವನೆಗಳು. ಸದಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿರಬೇಕು, ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಕುಗ್ಗಬಾರದು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಬ್ಬರೇ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅನಗತ್ಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರುತ್ತವೆ.

ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರು ಉಂಟಾದಾಗ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಸಹಜವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ನಾವು, ಮನಸ್ಸು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ದೌರ್ಬಲ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು, ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಅವರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಅವರಿಗೆ ನೆರವು ದೊರೆಯುವುದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಾಗಿಸಬಹುದು.

ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ದೋಷವಲ್ಲ. ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಕುಟುಂಬದ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಬಹುದು.

ಅದರಲ್ಲೂ ಇಂದಿನ ಬದುಕು ಅನೇಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಉದ್ಯೋಗದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ, ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಅವರ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವುದು ಬದುಕಿನ ಆಯ್ದ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತಾಗ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅತೃಪ್ತಿ ಮೂಡಬಹುದು.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಂಕಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಆತಂಕ ಸವಾಲಾಗಬಹುದು. ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರು ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವೃದ್ಧರು ಒಂಟಿತನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ದೂರವಾಗುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದು. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಬಹುಪಾತ್ರಗಳ ನಿಭಾಯಿಸುವಿಕೆಯ ಹೊರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳೂ ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಲ್ಲವು.

ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಅನುಭವವೂ ವಿಭಿನ್ನ. ಹೀಗಾಗಿ ಎಲ್ಲರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಬದಲು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಆಲಿಸುವುದರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆ

ಈ ವರ್ಷದ ಆಶಯದ ವಿಶೇಷತೆಯೇ ಇದು. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರು ತಮ್ಮ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಬೇಕು. ಅವರ ಅನುಭವವೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಜ್ಞಾನ. ಪುಸ್ತಕ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸಿದವರ ಅರಿವೂ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ತಕ್ಷಣ ಉಪದೇಶ ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣದೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಬದಲು, ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಆಲಿಸಬೇಕು. “ನಿನಗೇನಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆಯಲ್ಲ” ಎನ್ನುವ ಮಾತಿಗಿಂತ, “ನಿನಗೆ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎನ್ನುವ ನಿಲುವು ಹೆಚ್ಚು ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆಲಿಸುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ನೆರವು. ಆದರೆ ಗಂಭೀರ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಬೆಂಬಲದ ಜೊತೆಗೆ ಅರ್ಹ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರ ನೆರವು ಪಡೆಯುವುದೂ ಅಗತ್ಯ.

ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ

ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಜ್ಞಾನ ನೀಡುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಬದುಕನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳೆಸುವ ಸ್ಥಳಗಳೂ ಆಗಬೇಕು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು, ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ನೆರವು ಕೇಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಅಂಕಗಳು ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾತ್ರ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ವೇಗ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೋಲಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಟೀಕೆಗಿಂತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ.

ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವು ಒಂದು ದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಸೌಲಭ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ವೃತ್ತಿಪರ ನೆರವು ಪಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.

ನಿಯಮಿತ ನಿದ್ರೆ, ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ, ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಮಯ ಮೀಸಲಿಡುವುದು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಮನಸ್ಸಿನ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಆದರೂ ಇವುಗಳಷ್ಟೇ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತಾಗಬೇಕು. ಆರ್ಥಿಕ ಅಡಚಣೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಯಾರೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಬಾರದು. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2026ರ ಅಭಿಯಾನವು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ನಡುವೆ ಗೌರವದಿಂದ ಬದುಕಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಒತ್ತನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದಿನವು ಒಂದು ದಿನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿರುವವರನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ. ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಲಿಸೋಣ. ಅವರ ಅನುಭವವನ್ನು ಗೌರವಿಸೋಣ. ಅವರ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಧ್ವನಿಗೂ ಸ್ಥಾನವಿರಲಿ. ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವಿಗೆ ಮೌನವೇ ಉತ್ತರವಲ್ಲ; ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗೋಣ, ಆಲಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾನವ ಧ್ವನಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಲಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಸಮಾಜವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ರೋಗಮುಕ್ತ ದೇಹಗಳ ಸಮೂಹವಲ್ಲ; ಪರಸ್ಪರರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಜಾಗ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ಮನುಷ್ಯರ ಸಮುದಾಯವೂ ಹೌದು.

ಡಾ. ಮೈತ್ರಿ ಭಟ್, ವಿಟ್ಲ