ಕನ್ನಡ ನವೋದಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿ, ‘ಯುಗದ ಕವಿ ಜಗದ ಕವಿ’ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೇಂದ್ರೆ ಅವರು ಪ್ರೀತಿ, ಬದುಕು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿ ಕಾವ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರತಿಭೆ. ಬೇಂದ್ರೆ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ಫೂರ್ತಿ. ಅವರ ಕಾವ್ಯಧಾರೆ ಸವಿಯುವುದೇ ಒಂದು ಬೆರಗು, ಕುತೂಹಲ, ಸೋಜಿಗ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ “ಒಲುಮೆ” ಕೇವಲ ಪ್ರೇಮಭಾವವಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವೀಯತೆ, ಮಮತೆ, ಸ್ನೇಹ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ಪಂದನೆಯ ಸಮಗ್ರ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ‘ಒಲುಮೆ’ ಎನ್ನುವುದು ಶಬ್ದಕ್ಕಿಂತ ಭಾವವಾಗಿ ಓದುಗರ ಹೃದಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.
ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಲವನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸಿದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿ ಬಹುಶಃ ಇನ್ಯಾವ ಕವಿಗಳೂ ಬಳಸಿರಲಾರರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ ಒಲವು, ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾ ದೈವಿಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡುಬಿಡುವುದು ತುಂಬಾ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು.
ಒಂದು ಯುಗ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಕವಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆ ಕವಿ ಕೂಡ ತನಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲನು. ಹಾಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಆ ಕಾವ್ಯವು ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೇ ಜೀವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕಾವ್ಯ ನವೋದಯದ ಕಾಲದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಫಲವಾಗಿರುವಂತೆ ಒಲುಮೆಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಎಂದೂ ಹೇಳಬಹುದು.
ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಲುಮೆ ಕೇವಲ ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಶೃಂಗಾರ ಭಾವಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವೀಯತೆ, ಮಮತೆ, ಸಂವೇದನೆ, ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಬಗೆಗಿನ ಆಳವಾದ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ಪಂದನೆಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಲುಮೆಯು ಮೌನವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಯಂತೆ ಸಹೃದಯರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವುದು ಕವನದ ಲಾಲಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕತೆ. ಇದರ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದೇ ಒಲುಮೆಯ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಹ. ಈ ಒಲುಮೆ ಭಾವನೆಗಳ ಅತಿರೇಕವಲ್ಲ; ಅದು ಬದುಕಿನ ಸಹಜ ಅನುಭವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಾವ.
ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಲುಮೆ ಎಂದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರ ಪ್ರೀತಿ ಕವಿತೆಗಳು ಸದಾ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಲುಮೆ ಶಾಶ್ವತ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅನುಭವ ಕ್ಷಣಭಂಗುರ. ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಭೇಟಿಯಲ್ಲೇ, ಒಂದು ನೋಟದಲ್ಲೇ, ಒಂದು ನೆನಪಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿ ಅವರದ್ದು. “ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಇರಲಿ” ಎಂಬ ಹಠ ಇಲ್ಲ; “ಈ ಕ್ಷಣವೇ ಅಮೂಲ್ಯ” ಎಂಬ ತತ್ವವಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಹವೂ ಒಲುಮೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ದೂರವಿರುವುದು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅವರದ್ದು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ವಿರಹ ದುಃಖ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ನೆನಪು, ತಾಳ್ಮೆಯೊಡಗೂಡಿದ ಅಂತರಂಗದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡಿನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಗೌರವ, ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಒಲುಮೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಲುಮೆ ದೈಹಿಕತೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ವಿರಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಲುಮೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಾಢವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೀತಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಕೇವಲ ಪೂರಕ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವಂತ ಪಾತ್ರ. ಹೂವು, ಹಕ್ಕಿ, ಗಾಳಿ, ಮಳೆ, ನದಿ, ಚಂದ್ರ — ಎಲ್ಲವೂ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಗಾತಿಗಳಂತೆ ಜೀವ ತಳೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಒಲುಮೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಒಲುಮೆ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಸತ್ವದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರೇಮ ಕವನಗಳು ಸತ್ವಪೂರ್ಣವೂ, ಸಹಜವೂ ಆಗಿವೆ. ಸಾಂಸಾರಿಕ ಜೀವನದ ಕಹಿ-ಸಿಹಿಗಳೂ, ತಾಪ-ವಿಷಾದಗಳೂ, ಹೊಸಹರೆಯದ ಉತ್ಸಾಹ-ಸಂಭ್ರಮಗಳೂ, ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕುರಿತ ಚಿಂತನ-ಚರ್ಚೆಯ ಕವಿತೆಗಳೂ ತುಂಬ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಒಲುಮೆ ನಗರೀಕರಣದ ಕೃತಕತೆಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸಹಜತೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾರಣ ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನ, ನೆಲದ ಘಮಲು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸರಳ ಸಂಬಂಧಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಸಹಜ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯವಾದವುಗಳು. ಈ ಆತ್ಮೀಯತೆಯೇ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಒಲುಮೆಯ ಮೂಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ಓದುಗರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯವಾಗುತ್ತವೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಕಂಡರಿಸಿದ ‘ಒಲುಮೆ’ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮಾನವ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ದೈವಿಕ ಸ್ಪರ್ಶ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಲಿವು ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಆಳವಾದ ಅನುಭೂತಿ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಲುಮೆ ಒಂದು ಭಾವ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಬದುಕನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿ. ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವ ಶಕ್ತಿ. ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅತಿರೇಕವಿಲ್ಲದ, ಆಳವಾದ ಈ ಒಲುಮೆಯೇ ಬೇಂದ್ರೆಯವರನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರ ಕವಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದೆ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಆಗಲಾರದು.
✍️ ಡಾ. ಮೈತ್ರಿ ಭಟ್, ವಿಟ್ಲ
